**Pembangunan Dwi-Pemacu: Persilangan Strategik antara “Ekonomi Oren” dan “Ekonomi Biru” Sabah di bawah Rangka Kerja RMK-13 serta Panduan Pembiayaan**

Di bawah **Rancangan Malaysia Ke-13 (RMK-13)**, **Ekonomi Oren (Creative Economy)** yang berteraskan kreativiti dan budaya telah diiktiraf secara rasmi sebagai pemacu utama bagi kepelbagaian ekonomi negara dan peningkatan pembangunan wilayah. Bagi negeri Sabah yang kaya dengan warisan budaya serta mempunyai kelebihan geografi yang strategik, Ekonomi Oren kini disepadukan secara menyeluruh dengan strategi pembangunan utama negeri, iaitu **Hab Ekonomi Biru (Blue Economy Hub)**.

Titik persilangan utama kedua-dua ekonomi ini tertumpu kepada **pelancongan marin dan ekologi berasaskan budaya** serta **keusahawanan kreatif di kawasan pesisir pantai**. Kerajaan Negeri Sabah sedang giat memanfaatkan kandungan digital, penjenamaan maritim, kraftangan masyarakat pribumi dan teknologi interaktif untuk mentransformasikan ekosistem marin Sabah yang kaya kepada **harta intelek (IP) bertaraf global** yang bernilai tinggi.

---

# 1. Perancangan Strategik dan Peruntukan Belanjawan Ekonomi Oren Sabah di bawah RMK-13

Bagi menyambut **Tahun Melawat Sabah 2027 (Visit Sabah Year 2027)**, kerajaan telah memperuntukkan sebanyak **RM154.3 juta** pada fasa awal RMK-13 bagi memacu sektor pelancongan, kebudayaan dan industri kreatif tempatan. Agihan utama adalah seperti berikut:

### Seni Kreatif, Muzik dan Filem (RM25 juta)

Menyokong penerbitan filem tempatan, penghasilan muzik digital, persembahan pentas serta pengkomersialan produk kraftangan tradisional.

### Pemuliharaan Warisan Budaya (RM35 juta)

Melabur dalam pemeliharaan dan promosi warisan budaya masyarakat pribumi, termasuk pembangunan ruang pameran fizikal dan digital baharu bagi menyediakan platform pengkomersialan kepada penggiat seni tempatan.

### Latihan Kemahiran Komuniti (RM12 juta)

Menyediakan program pembangunan kapasiti khusus kepada belia luar bandar dan pesisir pantai bagi membantu pengusaha kraftangan tradisional berkembang menjadi usahawan kreatif yang berorientasikan perniagaan.

### Penaiktarafan Infrastruktur Kreatif (RM50 juta)

Memodenkan pasar seni, pusat budaya dan ruang kreatif di seluruh daerah Sabah bagi menyokong penganjuran acara marin dan kebudayaan bertaraf antarabangsa.

---

# 2. Model Operasi Persilangan antara Ekonomi Oren dan Ekonomi Biru

Kerajaan menghapuskan sempadan antara sektor industri dengan menggabungkan **input kreatif daripada Ekonomi Oren** ke dalam **aset strategik Ekonomi Biru**, sekali gus membentuk tiga rantaian industri bernilai tinggi.

| Jenis Projek Rentas Sektor | Sumbangan Ekonomi Oren (Komponen Kreatif) | Aset Strategik Ekonomi Biru (Komponen Marin) | Sasaran Utama RMK-13 |
| ---------------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Pelancongan Ekologi & Media** | Dokumentari pemuliharaan marin, video promosi digital 4K, pembangunan IP pempengaruh pelancongan | Taman Laut Negara, kawasan pemuliharaan terumbu karang | Mencapai sasaran **4 juta pelancong antarabangsa** sempena Tahun Melawat Sabah 2027 |
| **Teknologi Marin & Pengalaman Pengguna (UX)** | Reka bentuk UI/UX pintar, gamifikasi Internet Benda (IoT), pengalaman marin maya berasaskan AR | Perikanan mampan, pusat penyelidikan karbon biru (neutral karbon) | Meningkatkan kadar pertumbuhan eksport tahunan industri kreatif digital negara (permainan video dan animasi) sebanyak **40%** |
| **Warisan Budaya & Logistik Pesisir** | Reka bentuk pembinaan kapal tradisional, pembangunan kandungan kreatif mitos maritim Borneo, persembahan seni rakyat | Industri pembinaan kapal, bandar perdagangan pelabuhan, komuniti maritim tradisional | Meningkatkan sumbangan perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS/MSMEs) kepada KDNK sehingga **50%** |

---

# 3. Saluran Geran dan Pembiayaan untuk Pencipta serta Perusahaan Sabah

Bagi menyokong pelaksanaan projek yang menggabungkan Ekonomi Oren dan Ekonomi Biru, kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri Sabah menyediakan pelbagai saluran pembiayaan.

## 1. Dana Peringkat Negeri: Dana Khas SCENIC

Diuruskan secara langsung oleh **Sabah Creative Economy and Innovation Centre (SCENIC)** di bawah **Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi Sabah (KSTI)**, dan merupakan saluran utama bagi projek tempatan.

### Geran Kreatif SCENIC (SCENIC Creative Grant)

**Aplikasi Persilangan**

* Menyokong pencipta kandungan digital dan pembikin filem Sabah.
* Projek dokumentari atau filem pendek yang memfokuskan biodiversiti marin Sabah, pemuliharaan laut atau sistem pengurusan sumber marin tradisional masyarakat pribumi seperti **Sistem Tagal** layak memohon.

**Skop Pembiayaan**

* Pembangunan skrip
* Logistik penggambaran
* Pascaproduksi (penyuntingan dan kesan visual)
* Yuran penyertaan festival filem antarabangsa

### Geran Permulaan Inovasi SCENIC (SCENIC Innovation Kickstart Grant)

**Aplikasi Persilangan**

Memberi keutamaan kepada projek berteraskan **teknologi dan kreativiti**, antaranya:

* Pengalaman interaktif muzium marin menggunakan teknologi Realiti Terimbuh (AR)
* Platform tempahan digital sehenti bagi pelancongan ekologi yang mampan

---

## 2. Dana Peringkat Persekutuan: Rangka Kerja Pelaburan Bersama Kandungan Digital dan Pengkomersialan

Bertujuan membawa kisah marin dan budaya Sabah ke pasaran antarabangsa melalui **MyCreative Ventures** dan **Perbadanan Kemajuan Filem Nasional Malaysia (FINAS)**.

### Dana Padanan dan Dana Penerbitan Bersama RMK-13 (Matching & Joint Production Funds)

**Aplikasi Persilangan**

Menggunakan konsep **padanan dana kerajaan dan pelaburan sektor swasta**.

Studio animasi, pembangun permainan video dan syarikat produksi filem berskala besar di Sabah boleh memohon pembiayaan bagi membangunkan:

* permainan digital bertemakan **Pengembaraan Laut Dalam Borneo**
* animasi 3D berasaskan **mitologi maritim**

seterusnya dipasarkan melalui rangkaian pengedar antarabangsa.

---

## 3. Dana Peringkat Komuniti: Keusahawanan Kreatif Mikro Pesisir

### Geran Pembangunan Kapasiti Komuniti Pesisir SMJ 2.0

*(Coastal Community Capacity Grants)*

**Aplikasi Persilangan**

Dilaksanakan secara bersama oleh **Sekretariat Sabah Maju Jaya (SSMJ)** dan **Kementerian Pelancongan, Kebudayaan dan Alam Sekitar Sabah (KEPKAS)**.

**Skop Pembiayaan**

Membantu keluarga nelayan di kawasan pesisir seperti:

* Semporna
* Kudat
* Sandakan

untuk:

* membangunkan penjenamaan produk,
* menghasilkan kraftangan premium berasaskan bahan lestari marin,
* serta menubuhkan pusat kreatif komuniti yang menggabungkan produk budaya tempatan dengan perkhidmatan pelancongan ekologi.

---

# Kesimpulan dan Langkah Seterusnya

Strategi Sabah di bawah **RMK-13** amat jelas, iaitu **menggunakan kreativiti (Ekonomi Oren) untuk memperkasakan potensi maritim (Ekonomi Biru)**. Pendekatan ini bukan sekadar memelihara budaya dan alam sekitar, malah bertujuan menjadikan aset budaya serta sumber marin sebagai produk dan perkhidmatan bernilai tinggi yang mampu dikomersialkan di peringkat global. Melalui penyepaduan inovasi, teknologi dan warisan tempatan, Sabah berpotensi muncul sebagai hab ekonomi kreatif-maritim yang berdaya saing di rantau ini.