Dalam konteks perubahan pesat budaya filem dan televisyen Asia Timur sekitar tahun 2025, model pengeluaran dan strategi afektif dalam industri filem dan televisyen China, Jepun dan Korea Selatan memberikan satu cerminan yang sangat bernilai kepada industri kreatif audiovisual serta sistem pendidikan Malaysia.

Inspirasi ini bukan sahaja berkaitan dengan perkembangan industri, malah turut melibatkan pembinaan identiti budaya, inovasi dalam penceritaan emosi, serta persoalan bagaimana kita perlu memikirkan semula konsep “penciptaan” itu sendiri dalam era yang semakin dipengaruhi oleh kecerdasan buatan (AI).

Jika dilihat daripada tiga aspek utama — pengeluaran budaya, struktur afektif dan transformasi pendidikan — Malaysia kini berada pada satu titik penting yang mempunyai potensi yang besar.

Kedudukan Budaya: Kepelbagaian Bahasa dan Etnik sebagai Sumber Kreatif, Bukan Halangan

Industri filem dan televisyen Malaysia telah lama berdepan dengan satu cabaran struktur: kepelbagaian bahasa (Bahasa Melayu, bahasa Cina, bahasa Inggeris dan bahasa Tamil) serta masyarakat berbilang etnik (Melayu, Cina, India dan lain-lain) yang menyebabkan pasaran menjadi berpecah.

Fenomena ini sering dianggap sebagai sebab mengapa industri sukar berkembang ke skala yang lebih besar. Namun, berdasarkan pengalaman Asia Timur, keadaan “fragmentasi” ini sebenarnya boleh ditukar menjadi satu kelebihan kreatif.

Karya Jepun seperti Long Vacation terus ditonton bukan kerana bahasa yang bersifat universal, tetapi kerana kejujuran emosi yang dipaparkan. Karya Korea seperti The Glory membuktikan bahawa isu sosial yang sangat setempat juga mampu menjadi karya yang mendapat sambutan global apabila diterjemahkan melalui struktur emosi yang berkesan. Sementara itu, karya China seperti The Long Season menunjukkan bahawa cerita tempatan mampu mencapai makna sejagat melalui struktur masa yang kreatif serta pembangunan watak yang mendalam.

Dari sudut ini, kepelbagaian budaya Malaysia bukanlah satu kelemahan, tetapi merupakan “khazanah naratif” yang masih belum diterokai sepenuhnya. Cabaran utama ialah bagaimana pengalaman pelbagai bahasa dan etnik dapat diterjemahkan menjadi cerita yang mempunyai kekuatan emosi, bukannya hanya menjadi paparan budaya semata-mata.

Strategi Afektif: Daripada “Paparan Budaya” kepada “Pembinaan Bersama Emosi”

Salah satu kekangan utama dalam industri filem dan televisyen Malaysia ialah kecenderungan untuk terlalu menekankan “representasi budaya”, tetapi kurang memberi perhatian kepada pembinaan “mekanisme emosi”.

Banyak karya memberi fokus kepada paparan landskap tempatan, perayaan atau perbezaan etnik, namun sering kekurangan dari segi ketegangan naratif dan perkembangan emosi watak.

Pengalaman Asia Timur menunjukkan bahawa kejayaan eksport budaya bukan semata-mata datang daripada unsur budaya itu sendiri, tetapi daripada keberkesanan struktur emosi. Drama Korea berjaya melalui penggerakan emosi yang kuat sehingga penonton cepat terlibat dengan cerita. Drama Jepun pula menggunakan emosi yang halus dan mendalam, membolehkan perasaan terus berkembang selepas tontonan. Karya China sering menghubungkan naratif besar masyarakat dengan pengalaman emosi individu.

Bagi Malaysia, kunci masa depan bukan hanya “cerita apa yang ingin disampaikan”, tetapi “bagaimana membuat orang merasainya”.

Sebagai contoh, keresahan identiti dalam masyarakat berbilang kaum, perbezaan emosi akibat pertukaran bahasa, serta pengalaman kehidupan antara bandar dan luar bandar semuanya boleh diubah menjadi tema emosi yang bersifat universal.

Pengalaman ini mempunyai nilai kontemporari yang tinggi. Dengan penceritaan yang tepat, ia berpotensi menjadi titik hubungan emosi kepada penonton Asia Tenggara malah penonton global.

Model Industri: Strategi Platform dalam Pasaran Kecil

Berbanding sistem industri Korea Selatan yang lebih berstruktur serta kelebihan skala China, industri filem dan televisyen Malaysia masih kecil dan mempunyai sumber yang lebih terhad.

Namun, dalam era yang dikuasai oleh platform penstriman, saiz pasaran bukan lagi faktor penentu utama. Perkara yang lebih penting ialah bagaimana kandungan dan penonton dikenal pasti.

Korea Selatan berjaya menyebarkan kandungan ke seluruh dunia melalui platform seperti Netflix, manakala Jepun semakin membawa karya berkualiti tinggi kepada penonton antarabangsa.

Bagi Malaysia, platform digital sebenarnya menyediakan peluang untuk “melangkaui batasan pasaran tempatan”. Selagi sesuatu karya mempunyai strategi emosi yang jelas serta identiti penceritaan yang unik, ia boleh terus berhubung dengan penonton antarabangsa.

Selain itu, drama pendek, siri web dan kandungan rentas media (contohnya gabungan filem/televisyen dengan muzik dan permainan digital) merupakan arah yang berpotensi. Bentuk kandungan ini memerlukan kos lebih rendah dan lebih sesuai dengan tabiat tontonan generasi muda.

Jika Malaysia mampu membina ciri tersendiri dalam bidang ini, negara ini berpeluang mewujudkan daya saing yang berbeza dalam pasaran serantau.

Kecerdasan Buatan (AI): Daripada Pengguna Teknologi kepada Penggabung Kreativiti

Dalam persekitaran pengeluaran budaya berasaskan AI yang semakin berkembang menjelang 2030-an, Malaysia berdepan satu pilihan: sama ada hanya menjadi pengguna teknologi atau menjadi pengintegrasi kreativiti.

AI boleh membantu dalam penjanaan skrip, pengoptimuman suntingan serta analisis penonton, sekali gus mengurangkan halangan dalam proses penerbitan.

Namun, jika kandungan hanya bergantung kepada AI, karya yang terhasil mungkin menjadi seragam dan kurang identiti. Nilai sebenar terletak pada kemampuan melihat AI sebagai “rakan pencipta”, bukan pengganti manusia.

Kelebihan Malaysia ialah kepelbagaian budayanya yang mampu menyediakan corak naratif dan struktur emosi yang kurang terdapat dalam data latihan AI global.

Jika pengalaman tempatan digabungkan dengan teknologi AI, Malaysia berpotensi membentuk gaya kreatif yang unik dalam pasaran kandungan dunia.

Implikasi kepada Pendidikan Industri Kreatif: Daripada Latihan Kemahiran kepada Literasi Emosi

Transformasi industri filem dan televisyen membawa tuntutan baharu terhadap pendidikan kreatif.

Pendidikan tradisional sering memberi penekanan kepada kemahiran teknikal seperti sinematografi, penyuntingan dan struktur skrip. Namun dalam dunia semasa, kemahiran teknikal sahaja tidak mencukupi untuk menghadapi pasaran budaya yang kompleks.

Pertama, pendidikan perlu memperkenalkan konsep “literasi afektif” (affective literacy).

Pelajar bukan sahaja perlu belajar bagaimana menulis cerita, tetapi juga memahami bagaimana emosi dibina, disampaikan dan diterima oleh penonton.

Contohnya:

Apakah rentak penceritaan yang mampu menghasilkan kesan emosi?

Apakah reka bentuk watak yang mampu mewujudkan hubungan emosi dengan penonton?

Persoalan ini perlu menjadi teras pendidikan kreatif.

Kedua, integrasi antara disiplin amat penting. Pendidikan kreatif tidak seharusnya terpisah dalam bidang seni sahaja, tetapi perlu digabungkan dengan sosiologi, antropologi, psikologi dan sains data.

Hanya dengan memahami struktur masyarakat dan tingkah laku penonton, pencipta dapat menghasilkan karya yang benar-benar mencerminkan zaman.

Ketiga, penyelidikan tempatan perlu digalakkan. Pelajar Malaysia boleh menggunakan kaedah seperti kajian lapangan dan sejarah lisan untuk menggali sumber cerita tempatan.

Ini bukan sahaja membantu membina keyakinan budaya, tetapi juga menyediakan bahan asli untuk penciptaan karya.

Akhir sekali, pendidikan AI menjadi perkara yang tidak boleh diabaikan. Pelajar perlu belajar menggunakan alat AI dalam proses kreatif sambil memahami batasan dan isu etika.

Pencipta masa depan akan menjadi perancang kerjasama manusia–mesin, bukannya sekadar pengguna teknologi.

Kesimpulan: Potensi Beralih daripada Pinggiran kepada Hab Budaya

Secara keseluruhannya, masa depan industri filem, televisyen dan kreatif Malaysia bukan terletak pada meniru kejayaan China, Jepun atau Korea Selatan.

Sebaliknya, ia terletak pada usaha mentakrifkan semula laluan pengeluaran budaya berdasarkan kekuatan sendiri.

Kepelbagaian budaya, pengalaman pelbagai bahasa serta skala industri yang fleksibel memberikan Malaysia potensi untuk menjadi sebuah “hab budaya”.

Dalam persaingan global yang semakin sengit, kelebihan sebenar bukan lagi bergantung kepada jumlah sumber yang dimiliki, tetapi kepada kemampuan menghasilkan karya yang mempunyai struktur emosi yang unik.

Bagi pendidikan kreatif, ini bermakna perubahan daripada “melatih tenaga kerja teknikal” kepada “membentuk pencipta budaya” — individu yang mampu memahami realiti tempatan sambil berkomunikasi dengan dunia.

Apabila kita melihat kembali perkembangan industri filem dan televisyen Asia Timur, kita mendapati bahawa setiap kejayaan besar lahir daripada usaha memahami semula kekuatan budaya sendiri.

Bagi Malaysia, detik sedemikian mungkin sedang semakin menghampiri.