[Golongan Penyelidikan iCONADA]Warisan Jangan Sekadar Dipelihara, Anak Muda Perlu Diberi Peranan

APABILA kita bercakap tentang warisan budaya, perkara pertama yang terlintas biasanya ialah pemuliharaan. Kita mahu bangunan lama dikekalkan, tulisan lama didokumentasikan, rumah ibadat dipelihara dan kisah masyarakat terdahulu diwariskan kepada generasi baharu.

Namun, dalam keadaan anak muda hari ini berdepan persaingan pekerjaan, penghijrahan ke bandar besar dan ketidaktentuan ekonomi, satu persoalan yang lebih besar perlu ditanya.

Bolehkah warisan budaya menjadi sebahagian daripada jalan keluar kepada keresahan pekerjaan dan keusahawanan anak muda?

Jawapannya boleh, sekiranya kita berani melihat warisan bukan sekadar sebagai tinggalan masa lalu, tetapi sebagai sumber ilmu, kemahiran dan ekonomi masa hadapan.

Perak mempunyai kelebihan besar dalam hal ini. Negeri ini kaya dengan bandar bersejarah, kampung baharu, kawasan perlombongan, rumah ibadat, kesenian masyarakat pelbagai kaum serta landskap batu kapur yang unik.

Perak Tong, misalnya, bukan hanya sebuah destinasi pelancongan. Gua dan kuilnya menyimpan sejarah komuniti, tulisan, lukisan, seni keagamaan dan pelbagai lapisan memori masyarakat.

Usaha tokoh seperti 杜忠全 dan 陈爱梅 menunjukkan bahawa warisan tempatan boleh ditukar menjadi pengetahuan yang berasaskan penyelidikan. Kajian terhadap kuil-kuil gua di Ipoh dilakukan melalui kerja lapangan, penelitian sumber sejarah, artifak dan tradisi lisan sebelum diterbitkan secara sistematik. ([Utusan Malaysia][1])

Usaha seperti ini amat penting kerana sesuatu tempat hanya akan benar-benar bernilai apabila masyarakat memahami cerita di sebalik batu, bangunan dan objek yang diwariskan.

Namun, selepas kajian selesai dan buku diterbitkan, kita tidak seharusnya berhenti di situ.

Warisan perlu bergerak daripada buku kepada projek, daripada projek kepada kemahiran dan daripada kemahiran kepada pekerjaan.

Di sinilah agenda TVET dan ekonomi kreatif boleh memainkan peranan.

Seorang pelajar fotografi boleh mendokumentasikan warisan. Pelajar filem boleh menghasilkan dokumentari. Pelajar reka bentuk boleh membina identiti visual. Pelajar animasi boleh menghidupkan legenda tempatan dalam bentuk kandungan digital. Pelajar teknologi maklumat boleh membangunkan arkib dalam talian. Pelajar GIS, 3D dan realiti terimbuh pula boleh menghasilkan peta serta pengalaman digital warisan.

Dengan pendekatan ini, tapak warisan bukan lagi sekadar tempat lawatan.

Ia menjadi bilik darjah sebenar.

Malah, inilah yang sepatutnya menjadi titik pertemuan antara pemeliharaan warisan dengan Koridor TVET Perak.

Pelan Perak Sejahtera 2030 sendiri memberi penekanan kepada pembangunan Koridor TVET, peningkatan kemahiran rakyat, peluang pekerjaan dan keusahawanan. Gagasan seperti “1 Citizen 1 Skill”, “1 Family 1 Entrepreneur” dan “1 District 1 Economic Activity” menunjukkan keperluan menghubungkan kemahiran dengan ekonomi setempat. ([Utusan Malaysia][2])

Maka, satu gagasan yang wajar dipertimbangkan ialah “Satu Warisan, Satu Projek.”

Setiap warisan tempatan boleh menjadi projek sebenar kepada anak muda.

Perak Tong boleh menjadi projek dokumentasi digital. Bandar lama Ipoh boleh menjadi projek pemetaan sejarah. Kampung baharu boleh menjadi projek sejarah lisan. Tapak perlombongan lama boleh diterjemahkan kepada pengalaman realiti maya. Seni bina lama pula boleh menjadi projek fotografi, reka bentuk dan pemodelan 3D.

Yang paling penting, projek ini jangan berhenti sebagai tugasan pelajar.

Kerajaan, institusi pendidikan dan industri perlu menyediakan permintaan sebenar.

Jika sebuah agensi memerlukan video promosi warisan, berikan peluang kepada anak muda tempatan. Jika muzium memerlukan kandungan digital, wujudkan projek bersama. Jika sektor pelancongan memerlukan bahan promosi, biarlah bakat tempatan turut mendapat ruang.

Di sinilah konsep desa–kerajaan–industri–akademia menjadi penting.

Tempat asal menyediakan cerita dan sumber. Kerajaan menyediakan dasar serta platform. Institusi pendidikan membina ilmu dan kemahiran. Industri menyediakan pasaran. Anak muda pula menjadi pelaksana, pekerja dan akhirnya pencipta perusahaan.

Pendekatan ini juga boleh mengubah cara kita memahami TVET.

Kejayaan TVET tidak seharusnya diukur berdasarkan jumlah sijil yang dikeluarkan semata-mata. Kita perlu bertanya berapa ramai anak muda mendapat pekerjaan pertama, projek pertama, pelanggan pertama dan pendapatan pertama hasil kemahiran yang dipelajari.

Perak sendiri terus memperkukuh agenda TVET dan pembangunan modal insan. Dalam Belanjawan Perak 2026, peruntukan RM7 juta disediakan untuk TVET, manakala pelbagai program pembangunan sumber manusia dan jelajah kerjaya dirancang untuk memperluas peluang pekerjaan. ([Utusan Malaysia][3])

Persoalannya sekarang ialah bagaimana peluang tersebut boleh sampai kepada anak muda di peringkat akar umbi.

Kita tidak boleh mengharapkan semua graduan terus mendapat pekerjaan tetap. Tetapi kita boleh menyediakan pintu masuk pertama.

Sebuah projek warisan yang memberi peluang kepada seorang graduan menghasilkan video, menerima bayaran, bertemu pelanggan dan membina portfolio mungkin kelihatan kecil.

Tetapi daripada projek pertama itu boleh lahir projek kedua.

Daripada pelanggan pertama boleh lahir pelanggan kedua.

Daripada seorang pekerja bebas boleh lahir sebuah perusahaan mikro.

Daripada kemahiran boleh lahir pendapatan.

Dan daripada pendapatan boleh lahir keyakinan.

Inilah cara paling praktikal untuk mengurangkan keresahan anak muda terhadap masa depan.

Warisan budaya akhirnya bukan hanya menjawab persoalan“siapakah kita pada masa lalu?”

Warisan juga mesti membantu kita menjawab persoalan “bagaimanakah anak muda kita boleh membina masa depan di tempat asal mereka?”

Jika kita berjaya menghubungkan warisan dengan TVET, teknologi, industri dan keusahawanan, gua batu kapur, bandar lama, kampung, rumah ibadat dan kisah masyarakat tidak lagi menjadi objek yang hanya dikenang.

Semuanya boleh menjadi sumber ilmu.

Semuanya boleh menjadi sumber kemahiran.

Dan yang lebih penting, semuanya boleh menjadi sumber rezeki.

Kerana pada akhirnya, warisan yang paling berjaya bukanlah warisan yang hanya berjaya disimpan.

Warisan yang hidup ialah warisan yang mampu memberi makna kepada generasi baharu — termasuk memberi mereka sebab untuk terus tinggal, bekerja dan membina masa depan di tanah kelahiran sendiri.

[1]Upayakan bahasa Melayu sebagai wadah digital

[2]Dialek jejas penguasaan bahasa Melayu?

[3]Perpaduan bermula dengan komunikasi

[4]Kepelbagaian budaya perlu dirai dengan lebih meluas